VIÊM KHỚP GỐI – BS CK2 Trần Văn Dương (TP. HCM)

3. Chia Sẻ Từ Bác Sĩ Trần Văn Dương

Bác sĩ Chuyên Khoa 2 Trần Văn Dương là chuyên gia đầu ngành về Cơ Xương Khớp và Chấn Thương Chỉnh Hình tại TP.HCM. Ông cũng có chuyên môn sâu về Phẫu Thuật Thay Khớp và Chấn Thương Thể Thao. Bác sĩ Dương đảm nhiệm vai trò Trưởng khoa lâm sàng và trực tiếp điều trị cho hàng trăm ngàn bệnh nhân.

Trong suốt hơn 30 năm trong nghề, nhiều tình huống khiến Bác sĩ Dương trăn trở.  Nhiều người tự ý dùng thuốc hoặc đắp các loại thuốc không rõ nguồn gốc. Họ bị hoại tử, lở loét hoặc suy gan, suy thận. Có người còn bị phù nề và loãng xương do điều trị sai cách.

4. Mục Tiêu Của Bài Viết

Từ thực tế đó, Bác sĩ Dương viết bài này để chia sẻ kiến thức khoa học chính xác. Ông mong người bệnh hiểu rõ Viêm Khớp Gối và điều trị khoa học.

• Phát hiện sớm giúp kiểm soát đau và bảo vệ khớp gối lâu dài.
• Hiện chưa có cách chữa khỏi hoàn toàn, nhưng có thể điều trị giúp kiểm soát cơn đau.
• Với phác đồ phù hợp, người bị Viêm Khớp Gối vẫn duy trì được khả năng vận động tốt.

CẤU TẠO KHỚP GỐI

1. Khớp gối gồm những bộ phận nào?

• Đầu gối là khớp lớn và khỏe nhất của cơ thể.
• Khớp này gồm ba phần chính: đầu dưới xương đùi, đầu trên xương chày và xương bánh chè.

2. Vai trò của sụn khớp trong vận động

Các đầu xương được bao phủ bởi lớp sụn khớp, giúp bảo vệ và giảm ma sát khi đầu gối gập hoặc duỗi

3. Chức năng của sụn chêm trong khớp gối

• Giữa xương đùi và xương chày có hai miếng sụn chêm: sụn chêm trong và sụn chêm ngoài – hoạt động như bộ giảm xóc.
• Sụn chêm hấp thụ lực tác động và giúp ổn định khớp trong khi vận động.

4. Màng hoạt dịch và vai trò bôi trơn khớp

• Bao quanh toàn bộ khớp là màng hoạt dịch, có nhiệm vụ tiết ra chất nhờn để bôi trơn sụn khớp.
• Lớp dịch này giúp đầu gối vận động trơn tru và hạn chế ma sát mỗi khi di chuyển.

VIÊM KHỚP GỐI LÀ GÌ?

Các loại Viêm Khớp Gối chính bao gồm Thoái Hóa Khớp Gối, viêm khớp dạng thấp và viêm khớp sau chấn thương.

1. Thoái hóa khớp gối

Là loại viêm khớp gối phổ biến nhất ở đầu gối. Bệnh chủ yếu xảy ra ở người từ 50 tuổi trở lên, nhưng cũng có thể gặp ở người trẻ. Thoái Hóa Khớp Gối phát triển chậm và cơn đau ngày càng nặng theo thời gian. Đây là tình trạng thoái hóa sụn khớp, khiến sụn bị mòn, trở nên thô ráp. Sụn khớp mất đi tính đàn hồi, giảm khoảng cách giữa các đầu xương, gây đau và hạn chế vận động.

2. Viêm khớp dạng thấp

Đây là bệnh tự miễn, khi hệ miễn dịch tấn công các mô của cơ thể, gây tổn thương sụn, dây chằng và làm yếu xương. Viêm khớp dạng thấp là bệnh mãn tính ảnh hưởng đến nhiều khớp, bao gồm cả khớp gối. Bệnh thường tấn công đồng thời ở cả hai bên cơ thể. Bệnh gây sưng màng hoạt dịch khớp gối, dẫn đến đau và cứng khớp gối.

3. Viêm khớp sau chấn thương

Viêm khớp sau chấn thương phát triển sau chấn thương ở đầu gối. Chẳng hạn như gãy xương làm hỏng bề mặt khớp, gây viêm khớp sau nhiều năm. Rách Sụn Chêm và tổn thương dây chằng có thể gây mất vững và làm mòn khớp gối, dẫn đến viêm khớp.

TRIỆU CHỨNG CỦA VIÊM KHỚP GỐI

Viêm Khớp Gối thường gây ra các biểu hiện như đau, cứng khớp và sưng. Người bệnh gặp khó khăn khi gập hoặc duỗi thẳng gối. Cơn đau có thể xuất hiện từ từ và tăng dần theo thời gian, nhưng cũng có thể khởi phát đột ngột.

Viêm Khớp Gối thường gây ra các biểu hiện như đau, cứng khớp và sưng, khiến người bệnh gặp khó khăn khi gập hoặc duỗi thẳng gối

Một số triệu chứng điển hình khác bệnh nhân thường than phiền với Bác sĩ Dương, bao gồm:

• Đau và sưng khớp gối rõ rệt vào buổi sáng hoặc sau thời gian ngồi nghỉ lâu.
• Đau tăng khi vận động mạnh hoặc đi lại nhiều.
• Cảm giác kẹt, "khóa khớp", hoặc đầu gối phát ra âm thanh lục cục, lạo xạo khi cử động. Do các mảnh sụn hay mô vụn cản trở chuyển động trong khớp.
• Nhiều bệnh nhân đến khám với Bác sĩ Dương chia sẻ rằng cơn đau thường nặng hơn khi thời tiết thay đổi.
• Ngoài ra, đầu gối cũng có thể có cảm giác yếu, thiếu vững chắc khi di chuyển hoặc đứng lâu.

CHẨN ĐOÁN VIÊM KHỚP GỐI

Bác sĩ Chuyên khoa 2 Trần Văn Dương sẽ thảo luận về triệu chứng và tiền sử bệnh. BS sẽ thăm khám lâm sàng và có thể yêu cầu các chẩn đoán hình ảnh như chụp X-quang, MRI hoặc xét nghiệm máu.

1. Thăm khám

Bác sĩ Dương sẽ kiểm tra các vấn đề sau:

• Sưng, nóng, đỏ quanh khớp
• Phạm vi chuyển động thụ động và chủ động, vấn đề dáng đi
• Khớp không ổn định, mất vững
• Tiếng kêu cọt kẹt trong khớp khi cử động
• Nhạy cảm ở đầu gối
• Đau khi chịu lực lên đầu gối
• Dấu hiệu chấn thương cơ, gân, dây chằng quanh đầu gối
• Các khớp khác (dấu hiệu viêm khớp dạng thấp).

2. Chẩn đoán hình ảnh Viêm Khớp Gối

• Chụp X-quang cung cấp hình ảnh chi tiết về xương, giúp phân biệt các dạng viêm khớp. Chụp X-quang đầu gối viêm khớp có thể cho thấy hẹp khe khớp, thay đổi xương và hình thành gai xương.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc chụp cắt lớp vi tính (CT), có thể được sử dụng để kiểm tra tình trạng xương và mô mềm ở đầu gối.

3. Xét nghiệm máu

Bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm máu để xác định loại viêm khớp gối, đặc biệt với viêm khớp dạng thấp, giúp chẩn đoán chính xác.

ĐIỀU TRỊ BẢO TỒN VIÊM KHỚP GỐI

Phương pháp điều trị ban đầu cho viêm khớp gối thường là không phẫu thuật. Bác sĩ Dương có thể đề xuất các phương án sau:

1. Thay đổi lối sống

Điều chỉnh các hoạt động hằng ngày để bảo vệ khớp gối và làm chậm tiến triển bệnh, như giảm leo cầu thang.

2. Giảm cân

Giảm trọng lượng cơ thể giúp giảm áp lực lên đầu gối và giảm đau.

3. Tập thể dục

Khuyến nghị chuyển từ hoạt động tác động mạnh sang các hoạt động nhẹ hơn để giảm áp lực lên khớp. Ví dụ như chuyển từ chạy bộ, quần vợt sang bơi lội, đạp xe. Các bài tập thăng bằng và phối hợp giúp cải thiện chức năng và tốc độ đi bộ.

4. Vật lý trị liệu

Các bài tập cụ thể giúp tăng phạm vi chuyển động, linh hoạt và sức mạnh cơ chân. Chuyên gia vật lý trị liệu sẽ xây dựng chương trình tập phù hợp.

5. Thiết bị hỗ trợ

Sử dụng gậy, nẹp hoặc băng đầu gối giúp ổn định và hỗ trợ khớp, giúp "giảm tải" chuyển trọng lượng khỏi phần bị ảnh hưởng,

6. Biện pháp khác

Chườm nóng, chườm đá hoặc đeo băng thun giúp giảm đau.

7. Thuốc

Bác sĩ Dương sẽ chỉ định thuốc và liều lượng phù hợp, vì mỗi người có đáp ứng khác nhau với thuốc.

a. Tiêm nội khớp thuốc kháng viêm

Là thuốc chống viêm mạnh, tiêm vào khớp để giảm viêm và đau, nhưng tác dụng không kéo dài mãi. Bác sĩ Dương thường khuyên chỉ tiêm tối đa ba hoặc bốn lần mỗi năm cho mỗi khớp để tránh tác dụng phụ. Trong một số trường hợp, cơn đau và sưng có thể gia tăng sau khi tiêm, và nếu tiêm nhiều lần hoặc trong thời gian dài có thể gây tổn thương hoặc nhiễm trùng khớp lâu dài.

b. Tiêm nội khớp dịch khớp nhân tạo 

Bác sĩ Dương sẽ tiêm axit hyaluronic vào khớp để bổ sung dịch nhờn, giúp giảm đau và sưng khớp, đặc biệt là ở đầu gối. Axit hyaluronic hoạt động như chất bôi trơn và giảm xóc cho khớp. Trong bệnh Thoái hóa khớp gối, lớp sụn và axit hyaluronic bị hao mòn, khiến xương cọ xát vào nhau gây đau, cứng và sưng. Phương pháp này thay thế axit hyaluronic thiếu hụt để giảm triệu chứng. Quá trình này không giảm đau ngay lập tức nhưng có thể giúp giảm đau, cứng và sưng sau khi hoàn tất điều trị, đặc biệt với viêm khớp gối nhẹ hoặc trung bình. Đây là lựa chọn hợp lý nếu bệnh nhân muốn trì hoãn phẫu thuật khớp.

Tiêm khớp là một trong những lựa chọn có thể được Bác sĩ Trần Văn Dương chỉ định để điều trị Viêm Khớp Gối

c. Thuốc chống thấp khớp (DMARD)

Giúp làm chậm tiến triển viêm khớp dạng thấp, bao gồm methotrexate, sulfasalazine và hydroxychloroquine. Các DMARD sinh học như etanercept và adalimumab giúp giảm phản ứng miễn dịch quá mức. Với nhiều loại thuốc hiện có, thường cần bác sĩ chuyên khoa thấp khớp để quản lý hiệu quả.

8. Các liệu pháp khác

như châm cứu, liệu pháp xung điện từ, huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) và tiêm tế bào gốc có thể hữu ích, dù chưa được chứng minh rõ ràng:

• Châm cứu: sử dụng kim nhỏ để kích thích các vùng cơ thể, giảm đau hoặc tê tạm thời. Mặc dù có thể làm dịu cơn đau viêm khớp, nhưng vẫn thiếu nghiên cứu khoa học xác thực tính hiệu quả.
• Liệu pháp xung điện từ: không gây đau, áp dụng tín hiệu xung điện trong trường điện từ vào đầu gối, nhưng chưa được chứng minh hiệu quả.
• Huyết tương giàu tiểu cầu (PRP): sử dụng tiểu cầu trong máu của chính bệnh nhân, cô đặc và tiêm vào khớp để giảm viêm. Phương pháp này có thể có triển vọng, nhưng hiện nay vẫn chưa được các nghiên cứu lâm sàng xác nhận tính hiệu quả.
• Tế bào gốc: được lấy từ cơ thể người bệnh và tiêm vào đầu gối, giúp tái tạo mô và chữa lành khớp tổn thương. Phương pháp này có thể có triển vọng nhưng hiện nay các nghiên cứu lâm sàng vẫn chưa xác nhận được giá trị hiệu quả.

ĐIỀU TRỊ PHẪU THUẬT VIÊM KHỚP GỐI

Bác sĩ Chuyên khoa 2 Trần Văn Dương có thể đề nghị thực hiện phẫu thuật nếu cơn đau do Viêm Khớp Gối gây tàn phế và không đáp ứng với điều trị bảo tồn:

1. Phẫu thuật Nội soi khớp gối điều trị Viêm Khớp Gối

BS Dương sẽ sử dụng vết rạch nhỏ và dụng cụ mỏng để chẩn đoán và điều trị tổn thương khớp. Phẫu thuật này ít được dùng cho Viêm Khớp Gối, nhưng có thể cần thiết nếu có Rách Sụn Chêm thoái hóa.

2. Phẫu thuật Cắt bỏ màng hoạt dịch điều trị Viêm Khớp Gối

BS Dương sẽ loại bỏ lớp lót khớp bị viêm để giảm đau và sưng.

3. Phẫu thuật Cắt xương điều trị Viêm Khớp Gối

Cắt và điều chỉnh xương chày hoặc xương đùi để giảm áp lực lên khớp gối. Phẫu thuật cắt xương có thể giảm đau và cải thiện chức năng gối hiệu quả bằng cách chuyển trọng lượng ra khỏi bên khớp bị tổn thương. Phẫu thuật này thường được BS Dương áp dụng khi Viêm Khớp Gối chỉ ảnh hưởng một bên đầu gối.

4. Phẫu thuật Ghép sụn điều trị Viêm Khớp Gối

BS Dương sẽ lấy sụn lành từ vùng khác trong đầu gối hoặc ngân hàng mô để phục hồi sụn bị tổn thương, chủ yếu áp dụng cho bệnh nhân trẻ với tổn thương nhỏ.

5. Phẫu thuật Thay khớp gối điều trị Viêm Khớp Gối

Loại bỏ sụn và xương hư, thay thế bằng bề mặt khớp nhân tạo kim loại hoặc nhựa để phục hồi chức năng cho đầu gối. Tùy theo tổn thương của khớp gối, Bác sĩ Dương sẽ lựa chọn phẫu thuật Thay Khớp Gối một phần hoặc Thay Khớp Gối Toàn Phần.